Rahatsızlık veren yapı sendromu ya da hasta bina sendromu olarak da adlandırılan ve yukarıda saydığımız hastalıklara yol açan bu durum kişinin çalıştığı ortamın hava kalitesine bağlı olduğu düşünülmüş -ki zaten bunu günlük hayattan hepimiz biliyoruz- İşin kimyası ise buna sebebiyet veren bileşiklerin ne olduğu ve nereden, nasıl geldiği ile ilgili tabiiki de. Bu bileşiklerin başlıcalarından birinin de 2-ethyl -1-hexanol bileşiği olduğu saptanmış ve hissedilen rahatsızlıkların temel sebeplerinden birininde bu olduğu görülmüştür. Yine aynı grup araştırmacı bu bileşiğin senelik değişimlerine baktığında herhangi önemli bir değişimin yaşanmadğını gözlemlemiş ve dolayısıyla bunun sebebinin sürekli bu bileşiği yayabilen bir kaynaktan oluştuğunu saptamışlardır. Yine aynı amaçla yani bu bileşiğin kaynağıyla alakalı yapılan çalışmalarda ise çalışma ortamlarında bulunan temel ofis malzemelerinden ya da mobilyalardan kaynaklanmadığı gözlenmiştir. Onun yerine salınan bu bileşiğin binalarda bulunan hertürlü PVC sistemininin normal bozunma sürecinden kaynaklandığı düşünülmekte ve bununla ilgili çalışmalar yapılmaktadır. Bahsedilen çalışmayı yapan araştırma grubunun PVC bozunma süreciyle ve oluşan bu bileşiğin ilgili yapmış olduğu çalışma ve yayınladığı makaleye ve konunun detaylarına buradan ulaşabilirizsiniz.

2-feniletilamin:

Çoğu feniletil amin bileşiğinin vucudumuz üzerinde fizyolojik ve psikolojik olarak bir çok etkisi bulunmaktadır. Bunlardan adını en çok duyduğumuz adrenalinin vucuda salınımı,bildiğimiz gibi kan basıncının yükselmesine, kalp atişlarının hızlanmasına ve aynı zamanda akciğerlerin genişlemesine neden olmaktadır. Nöradrenalin ise kan basıncını yükseltmekle beraber sinirler arası impuls iletimini sağlar. Dopamin ve seratonin ise beyindeki diğer nörotransmiterlerdendir. Beyindeki dopamin miktarının normalin altına inmesi yada yükselmesi sinirsel bir hastalık olan parkinsona neden olmaktadır, dopamin miktarı ayrıca hareketlerimizin kontrolünde de önemli rol oynamaktadır. Seratoninde yine mental sağlığımız açısından çok önemli bir kimyasal olup, vucuttaki miktarının değişimi şizofreni gibi ciddi ruhsal ve psikolojiksel rahatsızlıklara neden olmaktadır.

Vitaminler ve antihistaminler :

Diğer önemli aminlerden biri de vitaminlerdir. Bunlar; pyridoksin(vitamin B6), Tiaminklorürdür (vitamin B1). Ayrıca nikotinik asit ve nikotinamininide bu gruba dahil edebiliriz. Nikotinin zararlarından zaten bahsetmeye gerek ama bir diğer zehirli amin olan histaminininde birçok alerjezik reaksiyona sebep olduğundan da bahsetmeden geçmeyelim.

Nörotransmitterler:

Bildiğimiz gibi sinir hücreleri yada bir sinir hücresi ile kas hücresi arasında iletişimin kimyasal bileşikler vasıtasıyla sağlandığı boşluklara sinaps denir. İşte bu boşlıklarda kullanılan kimyasallara nörotransmitter madde denir. Bunlardan en bilineni olan asetilkolin quaternary bir amonyumdur ve suda bir hayli çözünebilir aynı zamanda kolayca difuse olabilir.Asetilkolin yaklaşık olarak 1000 molekülün bulınduğu bir paket gibi sinapslarda hareket eder ve koline doğru milisaniye oranında bir hızla hidrolize olur.
Bu reaksiyon ise asetilkolinesteraz enzimi ile katalizlenir. Gördüğümüz gibi aminler heryerdeler ve bunlar sadece burada bahsedebildiklerimiz, tabiki bunların dışında daha birçok amin türü ve bir çok farklı tipte reaksiyon gerçekleşmektedir…

adrenalin……………………………dopamin………………………….seratonin

nikotin………………………………morfin

Günümüzde en çok kullanılan yapay tatlandırıcı olan aspartam, aslında fenilalanin (phenylalanine) ve aspartik asidin oluşturduğu bir dipeptit metil esteridir ve sukrozdan yaklaşık 100 kat daha fazla tat sağlar. Kolayca ve yavaş bir şekilde hidroliz olan aspartam, kullanıldığı sıvı gıdalarda yada diğer ürünlerde raf ömrünün az olmasına neden olur, ayrıca ısıyla çözündüğü için,ısıtılması gereken ürünlerde kullanılmazlar. Bir diğer aspartam benzeri molekül de alitamdır (alitame) hatta aspartama oranla daha elverişli olduğunu söyleyebiliriz. Örneğin; daha kararlı bir yapıdadır ve sukrozdan yaklaşık 2000 kat daha fazla tatlılık sağlar. Yine buna benzer sukralozdan bahsedebiliriz. Sukraloz ise yine aspartamdan yaklaşık olarak 600 kat daha tatlıdır ve aynı zamanda sıcaklığa duyarlı olup diş çürümesine yada aşırı kalori alımına sebep olmaz. Bunlardan başka bir zamanlar tatlandırıcı olarak kullanılan siklamet (cylamate) ve sakkarinden bahsedebiliriz. Bu iki molekül ise 10:1 oranında karıştırıldığı vakit tatlandırma işini yapabilirler. Ancak yapılan araştırmalar, zaman içinde bu karışımın hayvanlarda tümör oluşumuna neden olduğunu ortaya çıkarmış ve yasaklanmıştır. Tüm bunlara ilaveten daha bir çok bileşiğin yapay tatlandırıcı olarak kullanıldığını görürüz. Örneğin, L-glukoz tatlı olmasının yanında sıfır kaloriye sahiptir çünkü vucudumuzdaki enzimlerden bazıları seçici olarak enantimerlerini D-glukozun yerine metabolize edebilirler. L-glukozun doğada az miktarda bulunmasına rağmen L-heksoz lar asimetrik epoksidasyon ya da diğer enantioselektif sentetik metodlar sayesinde sentezlenebilmektedir.

Örneğin UV ışınları, DNA’daki timin bazının mutajenik dimerinin oluşmasına sebep olabilmektedir. Kremler yapılarındaki aromatik moleküller sayesinde UV ışınlarını absorplayabilirler. UV ışınlarının absorplanması pi ve nonbonding elektronları daha yüksek enerji seviyesine yükseltir böylelikle oluşan enerji moleküler vibrasyonlarla dağıtılır yani UV ışınları ısıya dönüştürülür. (IR ışıması)

Güneş kremleri, UV’nin bölgelerinin maksimum absorpsiyon olan yerlerine göre sınıflandırılır. Bu noktada üç bölgeden söz edebiliriz.320-400nm arası UV-A,280-320nm arası UV-C,100-280nm arası ise UV-C olarak adlandırılır. UV-C bölgesi en tehlikeli bölgedir çünkü en kısa dalgaboyu dolayısıyla en yüksek enerjiye sahiptir. Normalde UV-C ışınları ozon tabakası yada atmosferin diğer bileşenlerince absorplanabilir fakat oluşan kirlilik bu oranı giderek düşürmektedir. Çogu UV-A ve UV-B ışınları atmosferden geçmekte ve bizlere kadar ulaşmaktadır. Piyasadaki güneş kremlerinin hepsi bu spektrum aralığı için üretilmektedir. Cildimizde oluşan kızarıklıkların ve güneş yanıklılarını hemen hemen hepsi UV-B ışınlarından kaynaklanmaktadır ama aynı zamanda UV-A ışınlarınında etkisi vardır.

Güneş kremlerinin sagladığı koruma içerdiği moleküllerin UV ışınlarını absorplayan gruplarına göre değişir. Çoğu güneş kreminin etkin maddeleri şu maddelerden sentezlenmektedir;
p-aminobenzoik asid(PABA)

cinnamik asid………………..benzofenon………………..salisilik asid

Bu yukarıdaki maddelerden sentezlenen ve asıl korumayı sağlayan bileşikler ise maksimum dalgaboyları ile aşağıda verilmiştir.

Padimate-o:310nm……………..Parsol mcx:310nm

Oxybenzone:288-325nm…..homosalate:309nm…..Octocrylene:310nm

Bu yöntem ise böceklerde ana haberleşme aracıdır.Kimileri karşı cinsin ilgisini çekebilmek için kullansa da diğerleri uyarı amacıyla da kullanabilir.Kimileri de kendi cinslerini biraraya toplamak için kullanabilir.

Çok karmaşık olmayan bu yapılar çoğunlukla hidrokarbonlardan oluşur.Örneğin hamam böcekleri toplanma amacıyla undecane’i kullanırlar.

CH3(CH2)9CH3

Dişi güveler ise çiftleşmek istediklerinde karşı cinsin kesinlikle karşı koyamadığı koku olan 2-methyl heptadecane’ı kullanırlar.

Genel olarak ise yine aynı amaçla 23 karbonlu bir alken olan muscalure kullanırlar.(Latin:Musca domentica)

Günümüzde tüm bu bahsettiğimiz kimyasallar,böcek ilaçlarına oranla çevreye de duyarlı olarak böcek habitatlarını kontrol amaçlı kullanılmaktadır.

Son yıllarda feromonun insan üzerine olan etkileri de araştırılmaktadır.Örneğin,adet dönemlerinde beraber çalışan veya yaşayan kadınların davranışlarının feromondan etkilendiği düşünülmektedir.Bunlar arasında androsterone,büyük siklik ketonlar(siklik esterler) sayılabilir.Ayrıca yine bu bileşikler parfüm yapımında kullanılmaktadır.


Şekiller: Androsterone-pentalide-civetone