Onur’un Kimya Labı

Kurşunun ne kadar zaralı bir kimyasal olduğunu bilmeyenimiz var mı? Hemde yakın zamanda dünyaca ünlü bir oyuncak firmasının ürettiği oyuncaklar üzerinde ki boyanın normal seviyesinin üstünde çıktığı haberleri duyulduktan sonra. Ama biz yine hatırlatalım, insanoğlunun yüzlerce yıldır zararından haberdar olduğu bu kurşun neden hala boyalar başta olmak üzere gündelik hayatımızın her alanında varlığını sürdürmekte?
Öncelikle bu kurşunu neden boyalarda hala kullanıldığına kimyasal açıdan bir bakalım. Bunun öncelikli sebebi kurşunun renginden kaynaklanmakta. Örneğin beyaz kurşun olarak adlandırılan kurşun(II) karbonat (PbCO3) çok yaygın bir şekilde ahşap boyama amaçlı kullanılmaktadır. Diğer kurşun bileşiklerine baktığımız zaman örneğin sarı kurşun olarak adlandırılan kurşun kromat (PbCrO4) da renk pigmenti olarak kullanıla gelmektadir. Ayrıca bu kurşun kromat bileşiği renk pigmenti olmasının yanında bu pigmentlarin bir hayli opak olması ve çok küçük miktarlarla çok geniş yüzeyleri kaplayabilmesi onu ayrıca vazgeçilmez kılmaktadır. Yine buna benzer olarak, beyaz kurşunun suda çözünmüyor oluşu, onu su dirençli, yıkanmaya imkan tanıyan boyalar elde etmede de önemli bir unsur haline getrimektedir. Ayrıca kurşun karbonatın, boyada bulunan bazı yağsı katkı maddelerinin sebeb olduğu çatlamalara, sahip olduğu nötrleyici özellik sebebiyle önemli bir katkı sağlamakta ve boyanın ömrünü uzatmaktadır.
Peki buraya kadar herşey çok güzel fakat sorun nerede? Durum aslında canlıların devreye girmesiyle oluyor. Belirli bir dozdan sonra zehirleyici etki gösteren kurşun, örneğin oyuncaklarda ve ona benzer, onlarla sürekli ilişkide olan kişiler tarafından kullanılması, mesela çoçukların sürekli tuttuğunu ağızlarına götürme ihtimali, hatta yutma ihtimali karşısında, kurşun bazlı bu ürünler bizler için potansiyel bir tehlike halini almaktadır. Bu sebeple özellikle batı avrupada, artan çocuk zehirlenmeleri karşısında bu kurşun bazlı ürünlerin (Oyuncak, beşik, ve benzeri çocuk ürünleri…) üretimine kısıtlama ve kontrol getirilmiştir fakat bu durum maalesef dünyanın geri kalanı için sözkonusu değil, kontrolsüz bir şekilde piyasaya sürülen bir çok ürün halen bizleri tehdit etmektedir. Bunun yanında şaşırtıcı olansa oyuncak ve benzeri ürünler için getirilen kısıtlamanın günlük kullanımda halen evimizin ya da işyerimizin hemen hemen heryerinde bulunan boya bazlı ürünler için sözkonusu bile olmaması. Yakın zaman içerisinde bu dönüşüm mutlaka uygulanmalı ve diğer ürünler için de yeterli özen gösterilmeli ve gerekli kontroller ve düzenlemeler yapılmalıddır aksi takdirde daha birçok insan kurşun zehirlenmesine kaçınılmaz olarak maruz kalıcaktır.
Peki kurşun neden bu kadar zaralı? Kurşun vucut içerisinde sayısız fonksiyona zarar vermekte, örneğin kusmaktan, mental rahatsızlıklara ve hatta ölüme kadar…İnsanda öğrenme aktivitesini sağlayan önemli bir sinir taşıyıcısı (neurotransmitter) olan Glutamat’ın (Glutamate) sinir alıcısını (receptor) kuvvetli bir şeklide önlüyor olması kurşunun en bilinen zaralarından biri olarak görünmektedir. Bunun yanı sıra vucuttaki diğer önemli metallerin, örneğin kalsiyım, çinko demir gibi… işlevini yerine getirmesine engel olmaktadır. Bunlardan biri, kanda oksijen taşıyıcıları olarak bilinen hemoglobinlerin heme gruplarının ya da kısımlarının biyolojij sentezine görev alan delta aminolaevulinate enziminde bulunan çinkoyla yer değiştirmesi sonucu bu enzimin işlevini yerine getirememsine neden olmakta bu da zincirleme olarak diğer sistemlere de geri dönülmez zaralar vermektedir.
Tüm bunlara rağmen atılan adımlar hiç mi yok? Neyse ki evet; örneğin neredeyse kullanılan tüm boyar maddeler için kurşun yerine titanyum dioksit önerilmekte ve hatta kullanılmaya da başlanmıştır. Avrupa birliğinde şu an kurşun içeren boyalar, restorasyon amaçlı işler ve tarihi binalar haricinde yasaklanmıştır üretilmesine ve kullanılmasına kısıtlamar getirilmiştir. Birleşik devletlerde ise endüstride hala kullanılmasına rağmen günlük kullanımda kısıtlemaya gidilmiştir. Maalesef tüm bunlar sınırlı bölgelerde alınmış kararlar olup dünyanın geri kalan büyük çoğunluğu için geçerli değildir. Bunun en ciddi örneğini, geçtiğimiz yıllarda bir çinli bir firmanın ürünlerinde kullandığı boyada çok fazla oranda kurşun tesbit edilmesiyle yaşandı ve belki bu durumda ne kadar küçük çocuk etkilendi orası tabiiki meçhul. Bu amaçla bu tarz kimyasalların üretilmesi, kullanılması hakkında gerekli bilinç biran önce oluşturulmalı ve daha fazla insan zehirlenmeden bu duruma bir son verilmeli…

Yorum Yok